جعفر وفا
15
ثروت از ديدگاه قرآن (فارسى)
اسلام ، مردم را به امانت ، عفّت ، عدالت ، احسان و ايثار فرا مىخواند و از خيانت ، رشوهخوارى ، غصب و سرقت برحذر مىدارد . بىشك بخشى از قلمرو آن مفاهيم ، ثروت است . توضيح اين كه : روابط اقتصادى جوامع ناشى از دو مقولهء توليد و توزيع است ؛ يعنى از يك جهت ثروت بايد توليد شود و در توليد ، روابطى چون استخدام ، اشتراك در كار و سرمايه ، كار و كارگر مطرح مىشود . از سوى ديگر ثروت توليد شده بايد در ميان افراد توزيع شود . طبيعى است كه مسائلى چون : مالكيّت ، مملوكيّت ، نرخگذارى ، غشّ ، احتكار ، گرانفروشى ، شيوهء مصرف ، ارزش اضافى ، مسائل مربوط به پول و . . . مطرح مىشود . « 1 » در اين درس مجال آن نيست كه مسائل ياد شده را حتى به صورت گذرا مورد تحليل قرار دهيم ، زيرا دامنهء آن بسيار گسترده است تا حدّى كه 23 ابواب فقهى به مسائل اقتصادى اختصاص دارد . « 2 » هدف ما اين است كه تنها مسائلى را پيرامون مال و ثروت طرح كنيم كه با زندگى روزانهء مردم رابطهء تنگاتنگى دارد و آشنايى با آنها مىتواند در جهتگيرى و هدفمندى زندگى ، كاربرد عملى داشته باشد . تصويرى از ارزش مال اسلام به مال و ثروت با نظر مثبت نگريسته ، آن را يكى از اسباب مؤثّر زندگى مىشمرد و مردم را نسبت به جمع ، حفظ ، صَرف و انفاق آن تشويق و نسبت به رعايت حقوق الهى آن ترغيب و تأكيد بسيار مىكند . اسلام بر خلاف تصوّر و برداشت تودهء مردم ، داشتن مال و ثروت را تخطئه نمىكند . اگر در تغييرات و واژههايى كه در قرآن و روايات ، در مورد مال به كار رفته ، دقّت كنيم ، در مىيابيم كه اسلام تصوير روشن و گويايى از اين مقوله به دست داده است ،
--> ( 1 ) . بررسى اجمالى مبانى اقتصاد اسلامى ، شهيد مرتضى مطهرى ، ص 34 . ( 2 ) . ر . ك : خطوط كلّى اقتصاد در قرآن و روايات ، جعفر خوشنويس ، ص 21 .